Rutinler, Ritüeller ve Baskı Altındayken Performans Sergileme

İyi bir golf vuruşunun % 10’u swing, % 40’ı hazırlık, % 50’si ise zihinsel (mental) hazırlıktır.- Jack Nicklaus

Her vuruş için vuruş-öncesi bir rutinim var, ama hiçbiri baskı altında büyük vuruş yapmam gereken zamanlardan daha önemli değildir. Vuruş-öncesi rutinim hem o zamanki vuruş üzerinde odaklanmamı sağlar hem de doğal ritmimde kalmamı. Çantamdaki her 300-yardlık uzun mesafeli vuruşum, benim üzerimde ve başka her şeyde sakinleştirici etkisi olan vuruş-öncesi rutinimle başlar. – Tiger Woods

Hepimiz tekrar tekrar yaptıklarımızdan ibaretizdir. Bu yüzden mükemmellik bir eylem değil, bir alışkanlıktır. – Aristotle

Yarışma-öncesi rutinler uzun zamandır spor psikolojisi alanında üzerinde çalışılan bir konudur ve rutinlerin bir sporcunun düşüncesi, duyguları ve vuruş-öncesi davranışının tutarlılığını arttırdığına dair de araştırma veriler bulunmaktadır. Bu etkisinde dolayı, rutinler ayrıca daha tutarlı spor davranışının da oluşmasını sağlar. Bu da daha iyi sonuçlar demektir. Demek oluyor ki, rutinler sizi daha iyi performans gösteren bir sporcu yapabilir. Rutinlerin neden işe yaradığına dair birçok neden olmasına rağmen bazı sporcularınızın rutinlere karşı dirençli olduğunu görebilirsiniz. Direnç gösteren sporcuların söyledikleri bazı cümleler:

“Beni yavaşlatıyor”

“Bir şeye kilitlenip kalmak istemiyorum”

“Durumların değişmesi halinde esnek olmaktan hoşlanıyorum”

“Onu yapmaya alışmıştım ve işe de yarıyordu, ama sonra bıraktım. Nedenini tam olarak bilmiyorum”

Yapılan gözlemlere göre birçok sporcunun etkili rutinler geliştirmediği görülmektedir. Bunun nedeni olarak hiç kimse onlara bunun ne kadar önemli ve faydalı olduğunu öğretmemiştir. Örneğin, Tiger Woods’u ele alalım:

Bana yıllar önce babamın öğrettiği vuruş-öncesi rutinim kendiliğinden ya da kolayca olmadı. Birçok çocuk gibi ben de tut-ve-vur mantığındaydım. Sabırlı olmayı öğrenmem ve kendi doğal ritmimi bulmam gerekiyordu. Pop, en sonunda beni vuruş-öncesi rutininin tutarlılık için gerekli olduğu konusunda ikna etti ve o zamandan beri hep aynısını kullanıyorum. Tiger Woods

Eğer Tiger Woods ilk başlarda rutinlere direnmişse, neden sporcularınızın bir anda bunu kabul edeceklerinizi düşünesiniz? Bir koç olarak, geçmişteki ilk direnci de kapsayan ve değişiklik için tartışma ortamı yaratacak bir satış konuşması yapmanız gerekmektedir. Yöntemlerden biri olarak rutininin size kazandıracağı her şeyi listelemek önemlidir. Bunu yaparken olabilecek iyi şeyleri ve olması engellenecek kötü şeyleri de garanti etmelisiniz.

Rutinler- Bir sporcunun doğru şeyleri yapmasına yardımcı olmak

1. Rutin yeni bir ortamda iken tanıdıklık duygusu arttırır.

Rutinler, taşınabilen, aktarılabilen ve uyarlanabilen şeylerdir. Sporcularınıza bir iPod ve kulaklığın onları bodrum katındaki bir yürüyüş bandından bu müziği son kez dinledikleri zamanki ağaçlar arasındaki bir koşuya götürebileceğini hatırlatın. Benzer şekilde, bir rutin çok yabancı görünen bir spor ortamının normal, tanıdık ve en önemlisi rahat görünmesini sağlayabilir. Yarışma ortamı dikkat dağıtıcılar ile doluyken bu oldukça güçlü bir etki yaratır. Bunun Olimpiyat oyunlarındaki sayısız şampiyonlara oldukça yardımı dokunduğu söylenebilir.

2. Rutin sporcunun aktif kalmasını ve faydalı davranışlara odaklanmasını sağlar.

Bir sporcunun baskının fazla olduğu bir ortamda yapabileceği en kötü şey durması ve bunun hakkında düşünmesidir. Olimpiyat oyunlarında, bir sporcunun donup kaldığını, etrafa öylece baktığını ve fazla düşündüğünü (genellikle “ya…. olursa” şeklindeki felaket düşünceleri) görüldüğü zaman, onların konuşmaları, hareket etmeleri ve gülmeleri sağlanır. Böyle bir acil müdahaleden daha faydalı olacak olan ise sporcunun hareket halinde olmasını, plana bağlı kalmasını ve yardımcı olacak şeylere odaklanmasını sağlayan bir rutindir.

3. Rutin kontrol ve güven hissini arttırır.

Pratik yaparken ve yarışta iken aynı rutinle gitmek, bunu defalarca yaptığınıza dair daha sonra size faydalı bir hatırlatıcı olur. “Yarıştaymış gibi pratik yap, pratik yaparmış gibi yarış” sözü aslında etkili ve tutarlı bir rutinle giden sporcuyu tanımlamaktadır. Şimdiye kadar sayısız sporcudan basit rutinlerin kontrol ve güven duygusunu geliştirdiği duyulmuştur. Tiger Woods’un yukarıdaki sözü bunu açıkça göstermektedir. Kazanmak ya da kaybetmek, fark etmez; rutinler bir sporcunun kontrollü hissetmesine yardımcı olur.

4. Rutinler faydalı otomatik davranışın gelişmesini sağlar.

Birçok psikolog davranışlarımızın %90’ının otomatik alışkanlıklar ya da bilinçdışı, öğrenilmiş davranış kalıpları olduğuna inanır. Bu nedenle ebeveynler ve bir spordaki ilk koçlar olumlu davranışın gelişmesinde önemli rol oynarlar. Eğer en başta bir şeyi yapmayı doğru şekilde öğrenirseniz, daha sonra hatalarınızı düzeltmek zorunda kalmazsınız. Çünkü herhangi bilinçli düşünce olmadan zaten hep doğru şekilde yapmışsınızdır. Örneğin, John Wooden yeni başlayan basketbolcularına öncelikle çoraplarını doğru giymeyi ve ayakkabılarını doğru bağlamayı öğretmesiyle ünlüdür. Bir koç olarak, eğer enerjinizi en başta kullanırsanız sporcularınızın tüm kariyerleri boyunca sürecek olumlu bir rutin yaratma şansınız olur. Bu rutinler daha sonra otomatik hale gelerek birçok sporcunun mücadele ettiği zorluklardan sakınmasını sağlayacaktır.

5. Rutinler beynin uygun şeylere odaklanma şansını arttırır.

Beynimiz sınırlı bir kapasiteye sahip. Bir sporcunun hazır olması için yapması gereken bütün küçük şeyleri içeren rutinler beynin gerçekten önemli şeylere odaklanması için ona boşluk yaratır. Çok iyi ısınmak istiyorsanız tamamen ısınmaya odaklanmalı ve eksik kalmış bir şeyi merak etmeyi bırakmalısınız.

RUTİNLER- BİR SPORCUNUN YANLIŞ ŞEYLERİ YAPMAKTAN KAÇINMASINA YARDIMCI OLMAK

6. Rutinler düşünme ve karar verme hızını düşürür.

Bir sporcu gergin, kaygılı ve sonuçlar için endişeli olduğu zaman (büyük yarışta birçok sporcunun durumu), düşünme genellikle endişeye dönüşür. Ayrıca basit şeyler hakkında verilecek olan kararlar abartılır ve sporcular donup kalırlar, değerli zamanlarını çantalarına hangi ayakkabıyı koyacakları üzerine dertlenerek harcarlar. Endişe altında ezilen ya da bir karar vermekte zorlanan sporcular için zamanları boşa geçer gider. Büyük olaylarda enerji çok değerli bir şeydir. Etkili bir rutin, karar verme gerekliliğini ortadan kaldırır (çünkü bunu her zaman aynı şekilde yaptıysanız karar vermeniz gerekmez), ve sporcuyu çok fazla düşünmesine fırsat vermeyecek kadar meşgul tutar.

7. Rutinler dikkatsizce hatalar yapmayı önler.

Yoğun bir baskı altında sporcuların enerjileri düşmeye başlar ve birtakım dikkat dağıtıcılara, zorluklara karşı daha savunmasız, etkilenmeye daha açık olurlar. Bir sporcu özellikle önemli bir performans için hazırlanıyorsa, yapması gereken son şey önemli kararlar almaktır. Maalesef Olimpiyat oyunlarında yeni bir şey denemeye karar verdiği, ya da baskı altındayken alınan bir karara dayanarak yeni bir şey yaptığı için madalyayı kaybeden sporcular görülmüştür. Etkili bir rutin sporcuyu meşgul tutar, verimli olmasını sağlar ve sporcunun daha sonra telafi edemeyeceği bir karar verme olasılığını düşürür.

RUTİNLERİN OLUŞTURULMASINDA KOÇLARIN ROLÜ

Koç Shaula’nın, Super Bowl’dan önceki iki gün çok sıkı bir programı vardı. Bir şeyin kaydını tutmadan iki saatten fazla gitmemize asla izin vermezdi. Bu bizim oyuna odaklanmamıza yardımcı oldu. – Larry Czonka, “Perfect Season” Miami Dolphins, 1972 üyesi

Önce biz alışkanlıklarımızı inşa ederiz, sonra onlar bizi inşa eder. – John Dryden

Birçok koç John Wooden örneğindeki gibi sporcularına nasıl giyineceklerini öğretmese de, bütün koçlar böyle bir çabanın değerinin anlayabilirler. Bir koç, sporun en basit yönleriyle başlayarak ve sporcuların iyi rutinler geliştirmelerini destekleyerek harika performansların zeminini hazırlayabilir. Bir koçun yeni rutinler geliştirmesi büyük bir çabayı gerektirirken, bu çabayı göstermenin bedeli de yüksek olabilir. Larry Czonka’nın dediklerinden anlaşıldığı gibi Don Shula, Superbowl üzerindeki odağı kaybetmenin bedelini biliyordu ve enerjisini dikkatlerinin dağılmasını engelleyecek bir program uygulayarak kullandı.

Diğer yandan baktığımızda, eğer koçlar sporcuların iyi rutinler geliştirmesine yardımcı olmazsa, daha sonrasında çok daha fazla enerji harcamak zorunda kalacaklar. John Dryden’ın kast ettiği gibi, ilk başta iyi alışkanlıklar geliştirmek için enerji harcamak, yol boyunca harika geri dönüşler sağlayacaktır. Bu durum şimdiye kadar bütün sporlarda görülmüştür. Harika bir koçun söylediği şu cümleler hiç unutulmaz: “Bütün koçlar neden kenar çizgisinden çığlık atıyorlar? Eğer antrenmanlarda işlerini yapmış olsalardı, oyun boyunca bir şey söylemek zorunda kalmazlardı.” Bir koç iyi rutinler, sporcular da iyi alışkanlıklar geliştirirse, alışkanlıklar da onları iyi sporcu yapar.

Kaynak: McCann, S. (2008). Routines, Rituals, and Performing Under Pressure. Olympic Coach, 20, 2, 14-15pp.

Ersin Bayramkaya

Uzm. Klinik Psikolog

Özden Sevil

Uzm. Klinik Psikolog


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: